وبلاگ شخصي دکترعلي رضا ثابتي

حسابرسی فرآیندی منسجم و با قاعده است که طی آن افراد با صلاحیت و مستقل با گردآوری و

ارزیابی بی طرفانه شواهد پشتوانه انواع ادعاهای مربوط به فعالیتها و وقایع اقتصادی نسبت به

میزان مطابقت ادعاها با معیارهای از پیش تعیین شده نظر حرفه ای ارائه می کنند.

یا حسابرسی فرایندی منظم و با قاعده جهت جمع آوری و ارزیابی بی طرفانه شواهد در باره ادعاهای مدیریت در ارتباط با فعالیت ها و وقایع اقتصادی. به منظور تعیین درجه انطباق این ادعاها یا اظهارات با معیارهای از پیش تعیین شده و گزارش نتایج به افراد ذ ینفع است.

ازادامه مطلب دیدن کنید

این تعریف از حسابرسی به آن اندازه جامعیت ارد که در برگیرنده انواع مختلف حسابرسی برای موارد متنوع باشد اغلب واژه حسابرسی با عبارت توصیفی دیگری همراه است که نوع حسابرسی, موضوع  حسابرسی و یا هر دو را مشخص می کند. برای نمونه ما اغلب با واژههای حسابرسی مالی,حسابرسی سیستم های اطلاعاتی,حسابرسی مدیریت ,حسابرسی عملیاتی ,حسابرسی جامع و حسابرسی رعایت بر می خوریم ,این واژه ها نماینده انواع مختلف حسابرسی است و تعریف حسابرسی که در بالا ارائه شد تمامی موارد آرا در بر می گیرد .

حسابرس و ادعاهای مدیریت

هر برنامه حسابرسی بد ین منظور طراحی می شود که به هدفهای خاصی در ارتباط با اقلام عمده مندرج در صورتهای مالی مستقیما از ادعاهای منعکس در صورتهای مالی صاحبکار ناشی می شود . به عبارت دیگر اهداف برنامه های حسابرسی اثبات ادعاهای مدیریت در صورتهای مالی می باشد.

ادعاهای مدیریت:مندرجات صورتهای مالی ادعاهایی است که مدیریت صریحآ یا تلویحآ در صورتهای مالی اظهار می کند به طور کلی هر مجموعه صورتهای مالی حاوی پنج ادعای مدیریت به شرح زیر می باشد.

1- اثبات وجود(وقوع یا رخداد)

دارییها بدهیها و حقوق صاحبان سهام مندرج در صورتهای مالی وجود دارد  معاملات ثبت شده در حسابها روی داده است. "وجود" داراییهایی همچون وجوه نقد,اوراق بهادار و موجودیهای مواد و کالا "از طریق مشاهده عینی" اثبات می شوند و داراییهایی که تحت کنترل اشخاص ثالث قرار دارند مانند موجودی نزد بانک , کالای امانی نزد دیگران و حسابهای دریافتنی "از طریق اخذ تآییدیه " اثبات می گردند.

اثبات وجود و مالکیت دارایی های ثابت

اگر چه مشاهده یک دارایی وجود آن را در محل مؤسسه اثبات می کند، اما برای اثبات مالکیت قانونی کفایت نمی کند.

برای اثبات مالکیت قانونی یک دارایی، حسابرس باید مدارک خرید دارایی شامل سند مالکیت ، فاکتور فروش و یا قرارداد مربوط به خرید وساخت آن را رسیدگی کند
اولین گام برای اثبات مانده حساب یک دارایی ، اثبات وجود آن دارایی است . و جود داراییهایی چون وجوه نقد ، اوراق بهادار و موجودیهای ******** معمولا" می تواند از طریق مشاهده عینی اثبات شود. هنگامی که داراییهای تحت کنترل اشخاص ثالث قراردارند ( مانند موجودی نزد بانک و کالای امانی نزد دیگران ) دریافت تاییدیه از مستقیم ازآن اشخاص می تواند روش مناسب باشد.

اثبات وجود موجودیهای جنسی به شرح زیر می باشد:

1- شواهد عینی

2- لیست انبارگردانی

3- تأییدیه کالای امانی و تأییدیه موجودی نزد دیگران و     تأییدیه از انباردارد ، تأییدیه از مدیران

2- مالیکت(حقوق مالکانه و تعهدات)

هر دارایی یا هر بدهی مندرج در صورتهای ملی در تاریخ ترازنامه متعلق به واحد مورد رسیدگی یا در تعهد آن است. " مالکیت و تعهدات" از طریق بررسی و بازرسی اسناد و مدارک و مشاهده عینی آن اسناد اثبات می شوند. روشهایی که دارایی را اثبات می کنند معمولآ مالکیت داراییها را نیز تآیید می کنند مثل تآییدیه موجودی بانک,که وجوه نقد مالکیت شرکت نسبت به آن را مشخص می کند و اوراق بهادار (مشاهده) وجود مالکیت اوراق را اثبات می کند چرا که نام مالک روی اوراق درج شده است اما در برخی موارد نیز مانند مشاهده عینی دارایی های ثابت وجود آن دارایی ها را اثبات می کند و دلیلی بر اثبات مالکیت آن دارایی ها نمی باش

3-کامل بودن(تمامیت)

تمام معاملات داراییها و بدهیها و حقوق صاحبان سهام که باید در صورتهای مالی ارائه می شد ثبت و منعکس شده است معامله یا رویدا منده یا از قلم افتاده وجود ندارد. "اثبات کامل بودن معاملات (یعنی ثبت در حسابهای شرکت و مربوط به همان سال) از طریق ردیابی معاملات , مشاهده , روشهای تحلیلی و اجرای آزمون میان بر (اتقطاع زمانی معاملات) صورت می گیرد"مانند مشاهده عینی موجودیهایی که شمارش ندارند ولی جذ موجودی کالا منظور شده بشد پایین بودن نسبت سود ناخالص نسبت به سال قبل می تواند نشان دهنده عدم ثبت مقادیر موجودی کالا در دفاتر باشد افزون بر این حسابرسان جهت حصول اطمینان از کامل بودن به مقدار قابل ملاحظه ای بر آزمون های کنترل داخلی صاحبکار متکی می شوند.

روشهایی که وجود دارایی را اثبات می کند معمولا" مالکیت داراییها را نیز تایید می نماید ، برای مثال تاییدیه موجودی نزد بانک ، وجود وجوه نقد و مالکیت شرکت نسبت به آن را مشخص می کند . حسابرسان برای اثبات مالکیت صاحبکار بر اینگونه داراییها باید شواهد و مدارکی چون فاکتورهای خرید و اسناد مالکیت آنها را بازرسی کنند . تمام معاملات داراییها و بدهیها و حقوق صاحبان سهام که باید در صورتهای مالی ارائه می شد ثبت و منعکس شده است معامله یا رویدا منده یا از قلم افتاده وجود ندارد. "اثبات کامل بودن معاملات (یعنی ثبت در حسابهای شرکت و مربوط به همان سال) از طریق ردیابی معاملات , مشاهده , روشهای تحلیلی و اجرای آزمون میان بر (اتقطاع زمانی معاملات) صورت می گیرد"مانند مشاهده عینی موجودیهایی که شمارش ندارند ولی جذ موجودی کالا منظور شده بشد پایین بودن نسبت سود ناخالص نسبت به سال قبل می تواند نشان دهنده عدم ثبت مقادیر موجودی کالا در دفاتر باشد افزون بر این حسابرسان جهت حصول اطمینان از کامل بودن به مقدار قابل ملاحظه ای بر آزمون های کنترل داخلی صاحبکار متکی می شوند.

اثبات مالکیت موجودیهای جنسی به شرح زیر می باشد:

1- فاکتورهای خرید

2- قراردادهای خرید

3- تأییدیه

اثبات کامل بودن موجودیهای جنسی به شرح زیر می باشد:

 1- کنترلهای داخلی مطلوب

2- مدارک حسابداری

3- اطلاعات مستقل خریدهای انجام شده طی سال توسط تدارکات

4-ارزشیابی و صحت محاسبات ریاضی مدارک

دارایی, بدهی ,حقوق صاحبان سهام ,طبق استانداردهای حسابداری ارزشیابی, محاسبه و ثبت شده است.

حسابرسان باید از ارزشیابی اقلام صورتهای مالی طبق استاندارد های حسابداری اطمینان حاصل نمایند . مانند شناسایی موجودی مواد و بهای تمام شده یا خالص ارزش فروش ,حسابهای دریافتنی به خالص ارزش بازیافتنی و داراییها به ارزش دفتری و...

مبلغ منعکس در صورتهای مالی بابت یک دارایی تقریبآهمیشه حاصل جمع مبالغ اقلام کوچکتری است. مثلا موجودی کالای منعکس در صورتهای مالی حاصل جمع هزاران کالای موجود در انبار است که حسابرس قبل از رسیدگی به هر یک از اقلام صورتهای مالی باید از ارزشیابی و حاصل جمع آنها اطمینان حاصل نماید.

5-نحوه ارائه و افشا

هر یک از اقلام مندرج در صورتهای مالی بر اساس استانداردهای حسابداری افشا طبقه بندی و ارائه شده و اطلاعات با اهمیت در صورتهای مالی به نحو مناسب افشا شده باشد. روشهای مورد استفاده جهت اطمینان از صحت طبقه بنی و کفایت افشا شامل بررسی رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه, بررسی جهت شناسایی معاملات اشخاص وابسته , بررسی صحت افشای اقلام بلند مدت, وجوه ممسدود شده, داراییهای گروه گذارده شده و غیره می باشد.

رابطه بین حسابداری و حسابرسی 

 حسابداری اساسا"فرآیندی مولد برای تهیه اطلاعات اقتصادی مفید است ولی حسابرسی عمدتا" منجر به تولید اطلاعات جدید اقتصادی نمی شود بلکه می تواند ارزش اطلاعات اقتصادی تهیه شده به وسیله فرآیند حسابداری (اطلاعات حسابداری ) را افزایش دهد.

نقش اعتباردهی

انواع خدمات اعتبار دهی:بررسی اجمالی صورتهای مالی ,اجرای روشهای توافق شده  ,و رسیدگی به اطلاعات مالی آتی.میزان استفاده کنندگان به هر یک از انواع خدمات اعتبار دهی به دامنه اعتباری که حسابرسان ارائه می دهند بستگی دارد.

حسابرسی صورتهای مالی

حسابرسی همراه با گردآوری و ارزیابی شواهد به منظور ارائه یک اظهار نظر نسبت به ادعاهای مدیریت در ارائه صورتهای مالی در مطابقت با استانداردهای حسابداری است. اگر چه اظهار نظر حسابرسان بر مبنای شواهد گردآوری شده است ولی حسابرسان درستی یک ادعا را تضمین نمی کنند بلکه نسبت به منطقی بودن آن اطمینان معقول می دهند.

بررسی اجمالی صورت های مالی

بر عکس حسابرسی مستقل, بررسی صورتهای مالی اطمینان محدودی نسبت به قابلیت اتکاء گزارشهای مورد رسیدگی می دهد اینگونه خدمات متفاوت از حسابرسی است زیرا حسابرسان در آن نه روشهای تحقیقی لازم برای حسابرسی را انجام می دهند و نه درباره ی مطلوبیت صورتهای مالی نظر حسابرسی ارائه می دهند. بررسی شامل انجام روشهای بازرسی با دامنه ای به مراتب کمتر از حسابرسی است که به استفاده کنندگان اطمینان سلبی می دهد.

اجرای روشهای توافقی رسیدگی به اطلاعات مالی

گاه صاحبکاران از حسابرسان می خواهند که روشهای مورد نظر آنان را برای اظهار نظر اجرا نمایند در این حالت حسابرسان روشهای مورد توافق محدودی را به منظور اثبات عناصر صورتهای مالی به مرحله اجرا در می آورند. برای مثال صاحب یک مرکز تجاری از حسابرسان می خواهد که درآمد اجاره مرکز تجاری را تنها با مطابقت صورتهای مالی با اظهار نامه مالیاتی اثبات کنند. دلیل محدود کردن روشهای گردآوری شواهد حسابرسی معمولآ کاهش هزینه آن است. از آنجا کهنوع و ماهیت روشها را یک طرف خاص تعیین می کند استفاده از این گزارش نیز تنها به طرف خاص محدود می شود. از این رو گزارشهای مربوط به روشهای مورد توافق بر خلاف گزارشهای حسابرسی که در دسترس هر شخص ثالثی می تواند قرار گیرد گزارش با نشر محدود نیز می نامند.

رسیدگی به اطلاعات مالی آتی

طبق استانداردهای حسابرسی اطلاعات مالی آتی یعنی اطلاعات مالی که مبتنی بر مفروضات در باره ی رویدادهای آتی و اقدامات احتمالی صاحبکار است . این اطلاعات از لحاظ ماهیت بسیار ذهنی است و تهیه آن مستلزم اعمال قضاوتت قابل توجه است. اطلاعات مالی آتی می تواند شامل مجمو عه صورتهای مالی, یکی از صورتهای مالی یا یک یا چند عنصر صورتهای مالی باشد و ممکن است به عنوان مدیریتی درون سازمانی , برای ارائه به اشخاص ثالث در گزارش سالانه برای ارائه اطلاعات به سهامداران مراجع ذیصلاح قانونی و سایر اشخاص ذینفع باشد. به منظور افزایش اعتبار اطلاعات مالی آتی برای استفاده اشخاص ثالث یا هدفهای داخلی ممکن است از حسابرس درخواست شود اطلاعات مزبور را سیدگی و در مورد آن گزارش ارائه کند. اطلاعات مالی آتی به رویدادها و اقداماتی مربوط می شود که هنوز واقع نشده و ممکن است واقع نشود. گرچه ممکن است شواهدی به منظور پشتیبانی از مفروضات زیر بنای تهیه اطلاعات مالی آتی در دسترس باشد اما این گونه شواهد خود مربوط به آینده است و از این رو به دلیل ماهیت نظری با شواهد معمول قابل دسترس در حسابرسی اطلات مالی تارخی متفاوت است. بنابر این حسابرس نمی تواند در باره تحقیق نتایج نشان داده شده در اطلاعات مالی آتی اظهار نظر کند. به علاوه با در نظر گرفتن نوع شواهد در دسترس برای ارزیابی مفروضات زیر بنای تهیه اطلاعات مالی آتی , حسابرس ممکن است نتواند به گونه ای متقاعد شود که در باره عاری بودن مفروضات از تحریف با اهمیت نظر مثبت اظهار کند. بنابر این در این بخش حسابرس هنگام گزارشگری در باره معقول بودن مفروضات مدیریت تنها اطمینانی در سطح متوسط ارائه می کند. با این وجود اگر حسابرس به اندازه ی کافی متقاعد شده باشد از اظهار اطمینان مثبت درباره ی مفروضات منع نشده است.

انواع حسابرسی

حسابرسی صورتهای مالی. حسابرسی رعایت و حسابرسی عملیاتی سه نوع متداول حسابرسی است.

حسابرسی صورتهای مالی

صورتهای مالی اطلاعات لازم را برای تخصیص منابع کمیاب اقتصادی فراهم می کند . تهیه و ارائه آن بخشیاز فعالیتهای اقتصادی روزمره تلقی می شود. حسابداری فرآیند شناسایی .ثبت. طبقه بندی و تلخیص و گزارشگری فعالیتهای اقتصادی به شکل صورتهای مالی است. مفهوم حسروزمره تلقی می شود. حسابداری فرآیند شناسایی .ثبت. طبقه بندی و تلخیص و گزارشگری فعالیتهای اقتصادی به شکل صورتهای مالی است. مفهوم حسابرسی صورتهای مالی به مطابقت صورتهای مالی با مجمو عه ای از استانداردها (غالبا استانداردهای حسابداری) دلالت دارد . اگر چه معیارهایی علاوه بر استانداردهای حسابداری نیز ممکن است مبنای تهیه صورتهای مالی قرار بگیرند حسابرسی صورتهای مالی شامل حسابرسی صورتهای مالی شامل حسابرسی ترازنامه . صورت سود و زیان . صورت گردش وجوه نقد و صورت سودو زیان جامع است . خصوصیات حسابرسی صورتهای مالی را می توان به صورت زیر طبقه بندی نمود :

·        حسابرسان نسبت به واحد تجاری استقلال دارند.

·        مبنای اظهار نظر حسابرس رسیدگیهای نمونه ای و آزمایشی است.

·        حسابرسان از نبود تحریفات با اهمیت در صورتهای مالی اطمینانی منطقی می دهند.

·        اظهار نظر حسابرس در مورد کلیت صورتهای مالی است نه در مورد عنصر خاصی از صورتهای مالی.

·        گزارش حسابرسی برای اشخاص و گروهای مختلفی صادر می شود

تمام شرکتهای پذیرفته شده در بازار بورس اوراق بهادار و دیگرشرکتهای سهامی عام در ایران سالانه حسابرسی می شوند . علاوه بر آن سایر شرکتها بر حسب نیاز اقدام به حسابرسی صورتهای مالی سالانه می نمایند. شرکتها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت نیز ممکن است اقدام به حسابرسی صورتهای مالی سالانه نمایند.

حسابرسی رعایت

به برسی میزان پایبندی واحدهای تجاری به مجموعه ای از استانداردها یا مقررات وضع شده از طرف مقامات مجاز . مندرجات قراردادها . مقررات قانونی یا خط مشی از پیش تعیین شده حسابرسی رعایت گفته می شود. مقامات مجاز ممکن است مراجع ذیصلاح قانونی یا مدیریت ارشد یک واحد تجاری باشند. استانداردها ممکن است دستورالعمل ها یا آیین نامه ها باشند. برای مثال یک حسابرسی که محدود به رعایت ضوابط و مقررات از پیش تعیین شده برای خرید کالا باشد یک حسابرس رعایت است.

ویژگیهای حسابرسی رعایت به شرح زیر است:

·              در این شیوه موضوع رسیدگی بر مبنای رویه های یک سازمان ارزیابی میشود

·              گزارش برای دوایر داخل سازمان تهیه می شود.

·              حتی اگر حسابرسان از کارکنان واحد تجاری حسابرسی شونده باشند به دلیل آنکه آنان در اجرای روشهای کنترلی مورد بررسی نقشی ندارند و گزارشها ی تهیه شده حسابرسی رعایت به رده های بالاتر از سطوح مورد حسابرسی ارائه میشود از استقلال نسبی برخوردار هستند.

حسابرسی عملیاتی

حسابرسی عملیاتی عبارت از فرایند ارزیابی یک یا چند قسمت خاص سازمان تحت کنترل مدیریت به منظور تعیین میزان کارآیی و اثر بخشی عملیاتی و صرفه اقتصادی همراه با گزارش نتایج ارزیابی و پیشنهاذات عملی به اشخاص ذیصلاح برای بهبود عملیات است . اثر بخشی بر اساس میزان موثر بودن عملیات در رسیدن به هدفهاو مسئولیتهای تعیین شده ارزیابی می شود . کارآیی با میزان موفقیت یک واحد تجاری در بهترین استفاده از منابعی که در اختیار داشته سنجیده می شود.صرفه جویی تلاش در جهت حداقل کردن هزینه تحصیل و استفاده از منابع با حفظ کیفیت مناسب تعریف می شود. همانگونه که در تعریف کلی حسابرسی بیان است حسابرسان حسابرسی را بر اساس استانداردها بنا می کنند بر خلاف حسابرسی رعایت و حسابرسی مالی استانداردهای مورد استفاده در حسابرسی عملیاتی برای ارزیابی شواهد بندرت جنبه رسمی و از پیش تعیین شده دارند. حسابرسان در نتیجه گیری از حسابرسی عملیاتی بیشتر از سوابق تجربی میزان دانش و خلاقیت همکاران حسابرس در تدوین معیارها برای ارزیابی اثر بخشی و کارآیی عمیاتی استفاده می نمایند. حسابرسی عملیاتی ویژگیهای با اهمیت زیر را دارد:

حسابرسان از بخش حسابرسی شونده مستقل هستند.

بررسی اثر بخشی و کارآیی عملکرد در این حسابرسی اغلب محدود به نوع خاصی از فعالیت در داخل واحد تجاری است.

گزارش حسابرسی غالبا مسائلی را مشخص می کند که در طول حسابرسی کشف شده است تا آنکه حاوی نتیجه گیری کلی باشد.

حسابرسی مالیاتی

بسیاری از شرکتها و سازمانها موظفند در صورت تحصیل سود بخشی از آن را تحت عنوان مالیات به دولت بپردازند. مبنای تعیین در آمد مشمول مالیات قانون مالیاتهای مستقیم و مقررات مربوط به آن است. سایر قوانین موضوعه از جمله قانون تجارت .قانون محابات عمومی . قوانین بودجه و اساسنامه قانونی شرکتهای دولتی و استانداردهای حسابداری (تا آن حد که مغایرت آشکار با قانون مالیاتها نداشته باشد) نیز در صورت لزوم باید توسط  ﻤﺅدیان مالیاتی رعایت شود. برای اطمینان از رعایت قوانین و مقررات در محاسبه حقوق دولت. شرکتها و سازمانهای مشمول مالیات در ایران موظفند طبق ماده 72 الحاقی قانون مالیاتهای مستقیم که توسط سازمان امور مالیاتی کشور تنظیم شده است صورتهای مالی خود را از حیث صحت محاسبه در آمد مشمول مالیات به تآیید سازمان حسابرسی یا ﻤﺅسسات حسابرسی عضو جامعه ی حسابداران رسمی ایران برسانند از این رو حسابرسی مالیاتی در ایران از سال 1380 رواج یافته است.

انواع حسابرسان

خدمات حسابرسی توسط سه گروه: حسابرسان مستقل, حسابرسان داخلی و حسابرسلن دولتی ارائه می شود.

حسابرسان مستقل

اظهار نظر حسابرس مستقل در باره ی صورتهای مالی موجب افزایش اعتبار صورتهای مالی برای استفاده کنندگان همانند سرمایه گذاران , بانکها,اتحادی های کارگری,واحدهای دولتی و عموم مردم می شود. حسابرسان مستقل که گاهی از آنان به عنوان حسابرسانبیرونی نام برده می شود, حسابداران رسمی هستند که به عنوان حسابرس مستقل صلاحیت اجرای حسابرسی را دارا می باشند اگر چه حوزه کاری آنان حسابرسی رعایت و حسابرسی عملیاتی را نیز شامل می شود ولی بخش عمده کار آنان حسابرسی صورتهای مالی است.

حسابرسان داخلی

طبق استانداردهای حسابرسی ایران , حسابرس مستقل باید فعالیت واحد حسابرسی داخلی و هر گونه تآثیر آن را بر روش های حسابرسی مستقل ارزیابی کند. حسابرسان داخلی در زمره کارکنان یک واحد تجاری بوده و دامنه مسئولیت آنان می تواند شامل حسابرسی یک یا چند عنصر صورتهای مالی,حسابرسی رعایت و یا حسابرسی عملیاتی شود. اگر چه حسابرس مستقل به تنهایی مسئول ارائه نظر درباره صورتهای مالی و تعیین نوع وماهیت , زمانبدی اجرا و حدود روشهای حسابرسی است اما بخشهای معینی از کار واحد حسابرسی داخلی می تواد مورد استفاده حسابرس مستقل نیز قرار گیرد. یک واحد تجاری کوچک یا بسیار بزرگ ممکن است از واحد حسابرسی داخلی بهره بگیرند. در دهه جاری, بسیاری از واحدهای تجاری میزان استفاده از خدمات حسابرسی داخلی را به منظوره بهبود در کنترلهای داخلی به نحو گسترده ای افزایش دادهاند. واحد حسابرسی داخلی جزیی از واحد اقتصادی است.واحد حسابرسی داخلی هر چه مستقل و بی طرف باشد باز هم نمی تواند به اندازه حسابرس مستقل به هنگام اظهار نظر نسبت به صورتهای مالی , استقلال داشته باشد. در ارزیابی بی طرفی حسابرسان داخلی, استقلال آنان از واحد های حسابرسی شونده در داخل واحد تجاری سنجیده می شود. در هر حال میزان استقلال و در نتیجه حفظ بی طرفی حسابرسان داخلی نسبت به رده ای از مدیریت سنجیده می شود که حسابرسان داخلی به آنان گزارش می دهند. حسابرسانی که به معاونت ها گزارش می دهند ,استقلال کمتری از حسابرسانی دارند که به سطوح بالاتری از مدیریت گزارش می کنند.

حسابرسان دولتی

حسابرسی دولتی در ایران به عهده دیوان محاسبات کشور است. اصل 55 قانون اساسی وظایف دیوان محاسبات را به شرح زیر تعیین کرده است:

دیوان محاسبات به کلیه حسابهای وزارتخانه ها, ﻤﺅسسات, شرکتهای دولتی و سایر دستگاهایی که به نحوی از انحاءاز بودجه کل کشور استفاده می کنند به ترتیبی که قانون مقرر می دارد رسیدگی یا حسابرسی می نماید که هیچ هزینه ای از اعتبارات مصوب تجاوز نکرده و هر وجهی در محل خود به مصرف رسیده باشد. دیوان محاسبات حسابها و اسناد و مدارک مربوط را برابر قانون گردآوری و گزارش تفریغ بودجه هر سال را به انضمام نظرات خود به مجلس شورای اسلامی تسلیم می نماید این گزارش باید در دسترس عموم گذاشته شود.

علاوه بر آن دیوان محاسبات از قانون محاسبات عمومی کشور و مصوبات مجلس شورای اسلامی , هیآت وزیران آیین نامه و بخشنامه ها در اجرای حسابرسی دولتی استفاده می نماید. وظایف دیوان محاسبات کشور اغلب شامل حسابرسی رعایت در چار چوب قوانین است.

تفاوت حسابدار وحسابرسی

حسابرس یا حسابرس مستقل فرد یا موسسه صلاحیتداری است که مسئولیت نهایی حسابرسی صورتهای مالی را به عهده می گیرد و دفاتر، اسناد و مدارک واحد مورد رسیدگی را حسابرسی و درباره مطلوبیت ارائه و قابلیت اعتماد صورتهای مالی آن واحد، بر اساس ضوابط حرفه ای، اظهار نظر می کند. در موارد ارائه خدمات مرتبط، حسابرس، الزاما فرد یا موسسه ای نیست که حسابرسی صورتهای مالی واحد اقتصادی را بر عهده دارد.
امروزه، دامنه وظایف حسابرس، گسترش یافته است و علاوه بر حسابرسی معاملات تکمیل شده و صورتهای مالی، حسابرسی جامع و بررسی و ارزیابی پیش بینی های مالی و نظایر آن را نیز در بر می گیرد.
احراز صلاحیت حرفه ای حسابرس مستلزم تحصیلات دانشگاهی، تجربه در حد مقرر وگذراندن امتحانات حرفه ای است که توسط مجامع حرفه ای به عمل می آید. در ایران پس از تشکیل جامعه حسابداران رسمی ایران فرد یا موسسه ای خواهد توانست از عنوان (( حسابدار رسمی - حسابرس مستقل )) استفاده کند که بر اساس آیین نامه (( تعیین صلاحیت حسابداران رسمی و چگونگی انتخاب آنان )) موضوع ماده واحده قانون (( استفاده از خدمات تخصصی و حرفه ای حسابداران ذیصلاح بعنوان حسابدار رسمی - مصوب ۲۵/۱۰/۱۳۷۲ )) انتخاب شود و اساسنامه، آیین نامه ها و سایر ضوابط جامعه حسابداران رسمی ایران را بپذیرد و به عضویت جامعه مزبور در آید و بطور تمام وقت، به ارائه خدمات تخصصی و حرفه ای اشتغال ورزد.