ترازنامه ویادداشتهای توضیحی صورت های مالی اساسی
- بدهيهاي جاري
به بدهيهايي اطلاق ميگردد كه انتظار ميرود از طريق استفاده از دارایيهاي جاري موجود و يا ايجاد بدهيهاي جاري ديگر حذف شوند. اين بدهيها بايد ظرف يك سال يا يك چرخه عمليات (هر كدام طولانيتر بودند)، تسويه شوند.
هر چند تمامي اقلام پولی بايد به ارزش فعلي مبالغ قابل پرداخت در آينده ثبت شوند ولي در مورد بدهيهاي جاري، به دليل اينكه ارزش فعلي اقلام با اصل مبالغ قابل پرداخت در آينده تفاوت با اهميتي ندارند، به همان مبالغ قابل پرداخت آينده گزارش ميشوند و تنزيل در مورد آنها صورت نميگيرد. اين نوع بدهيها از طبقات مختلف زير تشكيل شدهاند:
1- اسناد پرداختني: توافق زمان كوتاهمدت به پرداخت وجه نقد ميباشد كه پشتوانه آنها، اسناد وعدهدار هستند. اسناد فوق ميتوانند تجاري يا غيرتجاري باشند ولي در تمامي موارد اين نوع بدهيها، به ارزش اسمي اسناد فوق گزارش ميشوند و تنزيل در مورد آنها صورت نميگيرد.
2- حسابهاي پرداختني: اين حساب، نقطه مقابل حسابهاي دريافتني (مطالبات) ميباشد و اغلب در نتيجه خريد كالا و خدمات بصورت نسيه بوجود ميآيد. حسابهاي پرداختني به مبلغي كه انتظار ميرود براي تعهدات پرداخت شود، ثبت ميگردد.
3- حصه (سهم) جاري تعهدات بلندمدت: آن بخش از بدهيهاي بلندمدت كه قرار است در يك سال مالي يا يك چرخه عملياتي (هر كدام طولانيتر باشد) تسويه شود، بايد از بدهيهاي بلندمدت خارج و در قالب بدهي جاري گزارش شود.
با اين حال اگر قرار باشد بدهيهاي مذكور از محل داراييهاي غيرجاري تسويه شود بايد همچنان در قالب بدهيهاي بلندمدت طبقهبندي شوند.
4- سود سهام پرداختني: سود سهام پرداختني جزء بدهيهاي جاري شركت هستند كه بعد از تصويب مجمع عمومي، طبق قانون بايد ظرف مدت8 ماه پرداخت شوند. معمولاً با تصويب مجموع عمومي عادي ساليانه صاحبان سهام شركت، اين بدهي در دفاتر ايجاد ميشود و با پرداخت آن، تسويه ميگردد.
علاوه بر سود نقدي، دو نوع سود ديگر تحت عنوان سود سهام به شكل سند (تعهد شده) و سود سهمي نيز وجود دارد كه در مورد نخست هنگام تصويب و اعلام، بدهي ايجاد ميشود ولي تصويب سود سهمي باعث ايجاد بدهي نميشود. در مورد سود سهمي و نحوه برخورد آن در بخش جداگانهاي در همين درس، مطالبي ارائه خواهد شد.
|
هنگام تصويب سود نقدي |
|
هنگام پرداخت نقدي |
|
سود انباشته |
|
سود سهام پرداختني |
|
سود سهام پرداختني |
|
وجه نقد |
5- بدهيهاي معوق يا تعهدي: اغلب شركتها تا پايان دوره هزينههايي را متحمل ميشوند ولي وجهي از بابت آنها پرداخت نمينمايند، در اين حالت در پايان دوره بايد نسبت به شناسايي هزينه و بدهي مربوطه اقدام نمايند. برخي از اين هزينهها شامل موارد ذيل است:
5-1-غيبتهاي مشمول پرداخت كاركنان: شركتها براي كاركنان خود مزايايي را بصورت مرخصي با حقوق قائل ميشوند و كاركنان ميتوانند در صورت رعايت برخي الزامات از اين مزايا استفاده نمايند. يكي از مهمترين الزامات اين است كه تا زمان مشخصي در سازمان مشغول بكار باشند و بعد از آن دوره خواهد بود كه مزايا به آنها تعلق ميگيرد. در اين صورت تا پايان دوره عملاً تعهدي براي شركتها از بابت اين مزايا وجود دارد (هر چند هنوز پرداخت نشده است) و بايد هزينه و بدهي مربوطه از اين بابت در دفاتر ثبت شود. حقوق استحقاقي كاركنان براي ايام مرخصي تنها در صورتي بعنوان بدهي ثبت ميشود كه:
(الف)-تعهد كارفرما براي پرداخت حقوق ايام غيبتهاي استحقاقي آتي، به خدمات قبلي كاركنان قابل انتساب باشد.
(ب)-استحقاق كاركنان به دريافت حقوق و مزاياي ايام غيبت آتي، منوط به خدمات بعدي نباشد و يا اينكه اين استحقاق بتواند با گذشت زمان انباشت گردد.
(پ)-اين پرداخت توسط كارفرما محتمل و قابل برآورد باشد.
اگر نتوان مبلغ بدهي را بصورت قابل اتكا برآورد نمود، بايد اين بدهي افشا شود و نياز به اندازهگيري و گزارش آن در متن صورتهاي مالي نيست.
مثال. شركت توليدي ايزد در سال 8x، 15 نفر را با حقوق معادل 500 ريال در هفته استخدام ميكند. هدف شركت اعطاي دو هفته مرخصي با حقوق در سال به كاركنان است. البته اين مرخصي بعد از گذشت يك سال از استخدام كاركنان به آنها اعطا خواهد شد. ثبت هزينه حقوق و بدهي ايام مرخصي بصورت ذيل است:
هزينه حقوق 15.000
حقوق پرداختني ايام مرخصي 15.000
اين بدهي در ترازنامه در قالب بدهي جاري سال 8x گزارش ميشود. چنانچه كاركنان در سال 9x و هنگاميكه حقوق هفتگي 550 ريال است از مرخصي با حقوق استفاده نمايد، ثبت ذيل صورت خواهد گرفت:
هزينه حقوق 1.500
حقوق پرداختني ايام مرخصي 15.000
وجه نقد 16.500
مشخص است كه افزايش حقوق صورت گرفته در سال 9x، در قالب هزينه حقوق سال 9x نيز ثبت شده است.
6-ماليات بر درآمد پرداختني (ذخيره ماليات): مبلغ ماليات بر درآمد پرداختني كه توسط شركتها در پايان دوره ابراز و برآورد ميشود در قالب يك بدهي ثبت ميشود و در صورتيكه انتظار رود در طي يك سال يا يك چرخه عمليات (هر كدام طولانيتر باشند) پرداخت گردند، در قالب بدهي جاري گزارش ميشوند.
هزينه ماليات
ماليات پرداختني
7-پاداشهاي پرداختني: به كاركنان علاوه بر حقوق عادي، پاداشهايي نيز اطلاق ميگيرد كه در پايان دوره و زمانيكه هنوز پرداخت نشدهاند، ثبت ذيل بابت شناسايي آن صورت ميگيرد:
هزينه پاداش
پاداش پرداختني
اما تعين مبلغ هزينه پاداش در مواردي با پيچيدگيهايي همراه است. زيرا در برخي موارد پاداش كاركنان و مديران، منوط به سود خالص ميشود و از آنجا كه پاداش يك نوع هزينه قابل قبول مالياتي است، باعث كاهش هزينه ماليات و افزايش سود به تبع آن خواهد شد.
بعبارت ديگر هزينه پاداش بر روي ماليات و ماليات بر روي سود اثرگذار است و رابطهاي متقابل بين پاداش و سود بوجود ميآيد كه تعيين مبلغ پاداش را مشكل مينمايد. در اين خصوص ميتوان حالتهاي ذيل را مفروض داشت. به بيان ديگر پاداش ميتواند بر اساس يكي از موارد ذيل تعيين شود:
7-1-. سود قبل از هزينه پاداش و قبل از ماليات بر درآمد
7-2-. سود بعد از هزينه پاداش ولي قبل از ماليات بر درآمد
7-3-. سود بعد از ماليات بر درآمد ولي قبل از هزينه پاداش
7-4- سود بعد از هزينه پاداش و بعد از ماليات بر درآمد
كه در آن:
نرخ پاداش سود قبل از پاداش و ماليات بر درآمد
پاداش در قالب ريال و نرخ ماليات
با فرض آنكه پاداش يك هزينه ماليات کاهنده است، ماليات را ميتوان بصورت ذيل محاسبه نمود: كه در آن ، نرخ ماليات است.
براي حل مسائل تعيين پاداش ميتوان گامهاي عمومي ذيل را طي نمود:
1.نوشتن معاملهاي رياضي كه طرح پاداش را بشكل رياضي توصيف نمايد.
2. اگر قرار است ميزان ماليات بر درآمد از طريق محاسبات مشخص شود، معادلهاي براي محاسبه ماليات بر درآمد بنويسيد.
3. اطلاعات ارائه شده را در معادله (معادلات) قرار دهيد.
4. متغيرها مجهول محاسبه گردد.
مثال. طرح پاداش سوم (سود بعد از ماليات بر درآمد ولي قبل از هزينه پاداش) را در نظر گرفته و فرض كنيد سود قبل از پاداش و ماليات 10.000.000 ريال، نرخ پاداش 2 درصد و نرخ ماليات، 30 درصد باشد. در نتيجه پاداش بصورت ذيل قابل تعيين است:
و ثبت حسابداري ذيل صورت خواهد گرفت:
هزينه پاداش 140.845
پاداش پرداختي 140.845