ترازنامه ویادداشتهای توضیحی صورت های مالی اساسی
الف-طبقهبندي در شركتهاي تضامني و تك مالكي
در يك مالكيت انفرادي ، همه حقوق مالكيت به صورت يك مبلغ ( سرمايه ) ارائه ميشود و با توجه به تئوري مالكيت اين حق نشان دهنده مالكيت شركت است. در شركتهاي تضامني حقوق مالكان مشابه حقوق مالك شركتهاي خصوصي است با اين تفاوت كه در شركتهاي تضامني سرمايه را بر حسب ميزان مالكيت هر شريك گزارش ميكنند. براي اعمال كنترل بر برداشتها يا الزام به رعايت مفاد قرارداد مربوط به برداشتها براي هر يك از شركا يك حساب برداشت جداگانه درنظر ميگيرند. ولي معمولاً در پايان دوره اين حسابها در حساب سرمايه ميبندند ، از اين رو در مورد منبع تأمين سرمايه هيچ طبقهبندي بوجود نميآيد.
ب-طبقهبندي در شركتهاي سهامي
روابط بين سهامداران و بستانكاران در شركتهاي سهامي بيشتر از روابط موجود در يك واحد تجاري كه به صورت مالكيت انفرادي يا شركت تضامني است. از اين رو ، صورتهاي مالي در مورد روابط مزبور بايد اطلاعات بيشتري ارائه كند و ميتوان گفت براي حقوق صاحبان سهام طبقهبندي متفاوتي وجود دارد.
1- طبقهبندي بر مبناي ايجاد
2- طبقهبندي بر مبناي مقررات قانوني
نکته : سهام ممتاز ابتدااز نظر پرداخت سود در اولويت است و بعد از آن سهام عادي
حقوق مالكانه كه در شركتهاي سهامي، تحت عنوان حقوق صاحبان سرمايه یا سهام شناخته ميشوند، عموماً شامل 3 بخش ميباشند كه در ادامه توضيحات لازم در اين خصوص ارائه و توضيحات تفضيلي در بخشهاي بعدي اين درس، ارائه خواهد گرديد:
1-. سرمايه پرداخت شده: هنگام انتشار سهام، داراييهاي شركت افزايش مييابد و به اين ميزان سرمايه پرداخت شده بستانكار ميگردد، لذا سرمايه پرداخت شده بيانگر داراييهايي است كه توسط مالكان به شركت آورده شده است. سرمايه پرداخت شده را ميتوان به دو بخش تقسيم نمود:
1-1-سهام با ارزش اسمي: سرمايه قانوني كه از طريق قوانين آمره مشخص ميشود، معمولاً شامل سهام با ارزش اسمي است كه منتشر شده ميباشد. ارزش اسمي سهام مبلغي است كه طبق اساسنامه، بر روي برگه سهم ذكر گرديده است. اين رقم در حال حاضر در بورس ايران، 1.000 ريال است.
1-2-صرف سهام:
هنگامي كه سهام به قيمتي بيشتر از ارزش اسمي منتشر شود، مبلغ مازاد بر ارزش اسمي را صرف سهام ميگويند.
وجود طبقات مختلف سهام (ممتاز و عادي) بصورت جداگانه در صورتهاي مالي افشا ميشوند:
در اين خصوص در بخشهاي بعدي اين درس توضيحات بيشتري ارائه خواهد شد.
2- سود وزیان انباشته:
حسابي است كه از آن براي ثبت سود (زيان) خالص و همچنين توزيع سهام استفاده ميشود. مانده حساب سود انباشته كه در طبقه حقوق صاحبان سرمايه ترازنامه گزارش ميشود، حاكي از مازاد كل سود خالص بر كل سود سهام اعلام شده از زمان شروع به فعاليت شركت تا به حال ميباشد. در بخش صورت سود و زيان كه در همين درس بيان خواهد شد، توضيحات بيشتري در اين خصوص ارائه خواهد گرديد.
3- ساير اقلام سود وزیان جامع:
برخي از اقلام سود و زياني جهت راهيابي به ترازنامه و حقوق صاحبان سهام، از صورت سود و زيان نميگذرند زيرا ويژگيهاي لازم جهت ارائه در صورت سود و زيان را ندارند. اين اقلام كه در بخشهاي بعدي در مورد آن توضيحات بيشتري ارائه خواهد شد، همزمان در صورت سود و زيان جامع و حقوق صاحبان سهام گزارش ميشوند.
مازاد تجديد ارزيابي حاصل از تجديد ارزيابي داراييهاي ثابت مشهود از اين دسته اقلام است.
تا اين جا بحث، هر يك از اقلام ترازنامه بصورت خلاصه بحث گرديدند. چند نكته در خصوص ترازنامه باقي مانده است كه در ادامه ارائه خواهد شد.
4- تعدیلات سنواتی
براساس استانداردهاي حسابداري ايران(شماره6 )، تعديلات سنواتي يعني اقلام مربوط به سنوات قبل كه در تعديل مانده سود (زيان) انباشته ابتداي دوره منظور ميگردد، به اقلامي محدود ميشود كه از تغيير در رويه حسابداري و اصلاح اشتباه ناشي گردد. اثر تعديلات سنواتي بايد از طريق اصلاح مانده سود (زيان) انباشته ابتداي دوره در صورتهاي مالي منعكس گردد. اقلام مقايسهاي صورتهاي مالي نيز بايد ارائهي مجدد شود، مگر آنكه اين امر عملي نباشد. در چنين شرايطي موضوع بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا شود. همچنين ميزان و ماهيت اقلام تشكيلدهنده تعديلات سنواتي و دلايل توجيهي تغيير در رويهي حسابداري و همچنين اين امر كه اقلام مقايسهاي صورتهاي مالي ارائهي مجدد شده است (يا عملي نبودن ارائه مجدد) بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا گردد.
پ-آورده ی صاحبان سرمایه
آورده ی صاحبان سرمایه عبارت از افزایش در حقوق صاحبان سرمایه ی ناشی از سرمایه گذاری در واحد تجاری جهت کسب و افزایش حقوق مالکانه می باشد .
ت-ستانده ی صاحبان سرمایه
ستانده ی صاحبان سرمایه عبارت از کاهش در حقوق صاحبان سرمایه ناشی از انتقال دارایی ها به صاحبان سرمایه یا ایجاد بدهی در قبال آن ها به منظور کاهش حقوق مالکانه و یا توزیع سود می باشد .