از آن جايي كه شاخص هر بورس نشان دهنده وضعيت بازار سرمايه است، وجود يك شاخص كارا كه بازتاب مناسبي از وضعيت كل بازار باشد الزامي است تا سرمايه گذاران را جهت سرمايه گذاري مناسب راهنمايي كند. تغييرات شاخص نشانگر وضعيت اقتصادي كشور است،كاهش قيمت سهام كه منجر به كاهش شاخص هم مي شود به معني ركود اقتصادي و افزايش آن عموماً به مفهوم رونق اقتصادي است.
    
    شاخص هاي بازار سهام به عنوان مشخصه هاي اصلي و عمومي بازار، اطلاعات عمومي نسبت به عملكرد بازار را براساس قيمت يك مجموعه ثابت شركت ها اندازه گيري مي كند.
    
    با توجه به اين كه شاخص يك وسيله اطلاع رساني است و انتقال هر گونه اطلاعات غلط موجب منحرف شدن بازار مي شود و متاسفانه بسياري از سرمايه گذاران خرد خريد و فروش هاي خود را تا حدي براساس نوسانات شاخص انجام مي دهند، كارآيي شاخص از اهميت خاصي برخوردار است و اين پايان نامه هم به دنبال بررسي همين مقوله يعني كارآيي شاخص برآمده است.از جمله ويژگي هاي مهمي كه در ايجاد شاخص به آن بايد توجه شود عبارت است از: اهداف اصلي از استقرار شاخص، اطلاعات و قابليت مقايسه آن اطلاعات، انتخاب اجزاي متشكله شاخص، تعيين تاريخ پايه، مترولوژي محاسبه و الگوي محاسباتي.روش هاي محاسبه شاخص به دو روش كلي تقسيم بندي مي شوند:_ 1-روش ميانگين ساده 2-روش ميانگين موزون.
    
    در روش ميانگين موزون شش روش معروف لاسپيرز، پاشه، فيشر، باولي، مارشال اجورث و والش قرار دارند كه شاخص كل بورس بر مبناي شاخص لاسپيرز محاسبه مي شود. در شاخص لاسپيرز حاصل ضرب قيمت هاي سال مورد نظر در مقادير سال پايه برحاصل ضرب قيمت ها و مقادير سال پايه تقسيم و در يك عدد ثابت كه معمولاً 100 است ضرب مي شود. در شاخص پاشه حاصل ضرب قيمت ها و مقادير سال مورد نظر بر حاصل ضرب قيمت هاي سال پايه در مقادير سال مورد نظر تقسيم و در عدد ثابت (معمولاً 100) ضرب مي شود. شاخص فيشر هم كه ميانگين هندسي دو شاخص لاسپيرز و پاشه است. چون مخرج شاخص پاشه ثابت نيست و هر سال براساس تغييرات مقدار يا وزن تغيير مي كند، اين شاخص قابليت مقايسه عدد شاخص چندين سال را مهيا نمي كند و اين ايراد بزرگي است، با اين كه شاخص ايده آل فيشر از آزمون هاي بسياري سرافراز بيرون آمده ولي به دليل داشتن يك عيب قابليت استفاده ندارد و آن هم همان عيبي است كه در مورد شاخص پاشه ذكر شد.
    
    براي اين كه شاخص ها بتوانند فقط تغييرات حاصل از قيمت سهام را به خوبي نشان دهند لازم است كه پايه آن ها تعديل شود، به همين منظور چنان چه شركتي از محل مطالبات حال شده و آورده نقدي افزايش سرمايه دهد و يا در صورت ورود و خروج شركت ها و همچنين ادغام چند شركت لازم است پايه شاخص تعديل شود ولي در صورت افزايش سرمايه از محل اندوخته ها، تجزيه يا تجميع سهام،تقسيم سود نقدي لازم به تعديل شاخص نيست. تعديلات انجام شده معمولاً در مخرج فرمول لاسپيرز يعني در اعداد مربوط به سال پايه اعمال مي شود كه علت اين اعمال اين است كه اولاً شاخص بيانگر تغييرات قيمت باشد ثانياً فرمول محاسبه شاخص دقيقاً فرمول لاسپيرز نيست ودر فرمول محاسبه شاخص در صورت كسر تعداد سهام فعلي شركت در قيمت جاري آن ضرب مي شود در حالي كه بايد قيمت فعلي در تعداد سهام در سال پايه ضرب شود.
    
    در اين تحقيق به منظور بررسي كارآيي شاخص از آزمون هاي ايرونيگ فيشر استفاده مي شود و دو آزمون برگشت زماني و برگشت عامل در مورد آن ها مورد بررسي قرار مي گيرد. اين آزمون ها مربوط به فرمول شاخص بوده و نشان مي دهد تا چه حد اين فرمول از كارآيي برخوردار است.
    
    به منظور آزمون فرضيه:«شاخص بورس اوراق بهادار تهران بازتاب مناسبي از تحولات بازار سرمايه در ايران است»از 18 صنعت سال 1375 به طور تصادفي 10 صنعت كه 57 شركت را در برمي گرفت انتخاب شد.
    
    نتيجه تحقيق
    
    شاخص كل بورس اوراق بهادار تهران با توجه به معيارهاي پيشنهادي فيشر شاخص ايده آلي نبوده و بنابراين كارآيي لازم را دارا نيست.
    
    وجود يك شاخص كارا كه نمايانگر رفتار كلي قيمت سهام باشد ضروري است، اگر شاخص نتواند اين وظيفه خود را به خوبي انجام دهد،علايم نادرستي به سرمايه گذاران، جهت سرمايه گذاري خواهد داد.
    
    در هنگام محاسبه شاخص بايد به موارد زير توجه شود:
    
    1-شاخص بايد سهام فعال را نشان بدهد.
    
    2-قيمت پايه بايد قيمت تعديل شده در بازار باشد (چند ماه قبل از ورود به بورس) و بعد از تعديل وارد شاخص شود.
    
    3-عمليات دستوري بايد از شاخص خارج شود.
    
    4-مبناي محاسباتي بايد مبناي بازار باشد.
    
    تلخيص: فيروزه سالارالديني
    
    مطالب فوق خلاصه اي از پايان نامه كارشناسي ارشد خانم گيتي اعظم شاهوردي تحت عنوان «بررسي كارآيي شاخص بورس اوراق بهادار تهران» است كه با راهنمايي آقاي دكتر عبده تبريزي در دانشگاه علامه طباطبايي در زمستان 1375دفاع شده است.عبده تبريزي-گيتي اعظم شاهوردي